The Cluster Certificate has become one of the most important documents accompanying applications for Environmental Clearance (EC) for minor mineral mining projects in Kerala. Almost every quarry proponent applying for Environmental Clearance is required to produce a Cluster Certificate issued by the District Geologist. Despite its importance, there is considerable uncertainty regarding the legal concept of a "cluster", the significance of the 09.09.2013 cut-off date, and the information that is relevant while determining whether a quarry falls within a cluster situation.
In practice, different methods are adopted while preparing
Cluster Certificates. In some cases, every quarry located within 500 metres of
the proposed lease boundary is included, irrespective of the date on which the
neighbouring lease was granted. In other cases, pending quarry lease
applications or Environmental Clearance applications are also taken into
account. Such variations often lead to avoidable queries during appraisal and
create uncertainty among project proponents as well as the authorities processing
Environmental Clearance applications.
The purpose of this article is to trace the evolution of the
cluster concept from the judgment of the Hon'ble Supreme Court in Deepak
Kumar v. State of Haryana, through the subsequent Office Memoranda and
amendments to the Environmental Impact Assessment (EIA) Notification, 2006, and
to examine how the present practice of issuing Cluster Certificates has evolved
in Kerala. The article also discusses the rationale behind the introduction of
the 09.09.2013 cut-off date, the importance attached to Cluster
Certificates by the Kerala State Environment Impact Assessment Authority
(SEIAA), and certain practical issues that frequently arise while determining
the cluster situation.
1. The Position Prior to the Deepak Kumar Judgment
The Environmental Impact Assessment Notification, 2006
introduced a statutory framework for obtaining prior Environmental Clearance
for specified categories of development projects, including mining. Under the
regulatory framework then in force, mining projects were classified primarily
on the basis of the lease area. Quarry leases below the prescribed threshold
generally did not require prior Environmental Clearance.
As a consequence, many quarrying areas across the country
gradually developed into clusters of several adjoining mining leases, each
covering a relatively small extent of land. While every individual lease
remained below the threshold prescribed for Environmental Clearance, the
combined environmental impact of numerous adjoining quarries operating in the
same locality was often significant. Dust emissions, noise, blasting
vibrations, movement of heavy vehicles, impact on groundwater and cumulative
ecological disturbance could not be effectively assessed by considering each
quarry in isolation.
The regulatory framework, however, focused on the area of
the individual mining lease rather than the cumulative impact of several
neighbouring leases. Consequently, environmental appraisal did not adequately
address situations where numerous small quarry leases together functioned as
one continuous mining area.
This issue attracted the attention of Court and ultimately came before the Hon'ble Supreme
Court in Deepak Kumar v. State of Haryana. The judgment delivered in
that case fundamentally changed the manner in which minor mineral mining
projects were assessed for Environmental Clearance.
2. The Deepak Kumar Judgment – The Beginning of
the Cluster Concept
The judgment dated 27/2/ 2012 of the Hon'ble Supreme Court
in Deepak Kumar v. State of Haryana marked a significant turning point
in the environmental regulation of minor mineral mining. The Court observed
that environmental degradation cannot always be assessed merely on the basis of
the size of an individual mining lease. Numerous small quarry leases situated
adjacent to one another may collectively produce environmental impacts
comparable to those of a much larger mining project.
The Supreme Court expressed concern that environmental
appraisal based solely on the area of an individual lease could fail to
recognise the cumulative environmental consequences of intensive mining in a
particular locality. The Court therefore emphasised the need for a regulatory
mechanism capable of assessing the combined environmental impact of multiple
mining leases operating in close proximity.
Recognising that the formulation of such a mechanism
involved technical and policy considerations, the Supreme Court directed the
Ministry of Environment and Forests (MoEF) to take appropriate steps for
regulating minor mineral mining in accordance with scientific principles and
environmental safeguards.
While the Deepak
Kumar judgment laid the foundation for cumulative environmental assessment,
the detailed legal framework governing cluster situations evolved only through
the subsequent actions of the Ministry of Environment and Forests.
Pursuant to the directions of the Hon'ble Supreme Court, the
Ministry of Environment and Forests examined the issue of cumulative
environmental impacts arising from minor mineral mining. This resulted in the
issuance of the Office Memorandum dated 24.12.2013, which introduced the
concept of Cluster Situations for the purpose of environmental
appraisal.
The Office Memorandum recognised that mining leases located
within a specified distance of one another should not always be assessed as
isolated projects. Instead, where a number of quarry leases were situated
within 500 metres of each other, their cumulative environmental impacts
required consideration. The Office Memorandum also introduced the concept of
calculating the total cluster area and, where applicable, undertaking a common
Environmental Impact Assessment (EIA) and Environmental Management Plan (EMP)
for the cluster as a whole.
The principles contained in the Office Memorandum were
subsequently incorporated into the Environmental Impact Assessment
Notification, 2006 through amendments introducing Appendix XI. From that
stage onwards, the determination of whether a mining proposal fell within a
cluster became an integral part of the statutory Environmental Clearance
process.
The introduction of Appendix XI represented a significant
shift in environmental regulation. Instead of examining only the area of an
individual mining lease, the regulatory framework now required consideration of
the cumulative environmental impact of neighbouring quarry leases situated
within the prescribed distance.
However, while the new provisions addressed the concerns
identified by the Supreme Court, their implementation soon revealed certain
practical difficulties, particularly in States where thousands of quarry leases
had already been granted long before the introduction of the cluster concept.
4. Practical Difficulties in Implementing the Cluster
Concept
The introduction of the cluster concept through the Office
Memorandum dated 24.12.2013 and its subsequent incorporation into the
Environmental Impact Assessment (EIA) Notification, 2006 represented a
significant step towards ensuring that the cumulative environmental impacts of
minor mineral mining were properly assessed. However, the implementation of the
new provisions soon revealed certain practical difficulties.
In several parts of the country, particularly in Rajasthan,
a large number of quarry leases and quarry licences had already been granted
and had been in operation for many years before the cluster concept was
introduced. If every existing quarry located within 500 metres of a proposed
mining lease were taken into account for determining a cluster, irrespective of
the date on which the lease had been granted, a substantial number of new
mining proposals would automatically fall within a cluster situation.
The Central Government itself acknowledged these practical
difficulties. While issuing the amendment to Appendix XI vide Notification S.O.
2269(E) dated 01.07.2016, the Ministry recorded that the implementation of the
cluster provisions was causing practical difficulties in the State of
Rajasthan, where numerous small mining leases and quarry licences had been
operational for many years. The notification also noted that representations
had been received requesting suitable modifications to the cluster provisions.
Recognising these practical issues, the Central Government
amended Appendix XI to the EIA Notification, 2006. One of the most significant
changes introduced through this amendment was the incorporation of the
09.09.2013 cut-off date for determining the applicability of the cluster
provisions. The significance of this amendment is discussed in the following
section.
5. Introduction of the 09.09.2013 Cut-off Date
The practical difficulties experienced during the
implementation of Appendix XI prompted the Central Government to amend the
Environmental Impact Assessment Notification, 2006 once again. Accordingly,
Appendix XI was amended vide Notification S.O. 2269(E) dated 01.07.2016.
One of the most significant changes introduced through this
amendment was the incorporation of the 09.09.2013 cut-off date for determining
cluster situations. The amended provision reads as follows:
"A cluster shall be formed when the distance between the peripheries of one lease is less than 500 metres from the periphery of another lease in a homogeneous mineral area, which shall be applicable to the mine leases or quarry licences granted on and after 9th September, 2013."
The above provision makes it clear that, for the purpose of determining a cluster, the 500-metre criterion applies only to mine leases or quarry licences granted on or after 09.09.2013. It is equally important to note that the prescribed distance is to be measured from the periphery (boundary) of one lease to the periphery (boundary) of the neighbouring lease, and not from the centre of the quarry, the excavation pit, or any other point within the lease area. Consequently, if even a portion of the boundary of a neighbouring lease lies within 500 metres of the boundary of the lease under consideration, the distance criterion is satisfied, subject to the other requirements of the Notification, including the date of grant.
It is pertinent to note that neither the EIA Notification, 2006 (as amended) nor any Office Memorandum issued by the Ministry defines the expression "homogeneous mineral area". Consequently, the expression has generally been understood in practice to refer to an area where neighbouring leases or quarry permits are for the same mineral, although no statutory definition or prescribed test exists.
The introduction of the cut-off date reflects the
Government's decision to apply the cluster provisions prospectively rather than
retrospectively to all existing quarrying permits. Consequently, while
preparing a Cluster Certificate, it is not sufficient to merely identify all
quarries located within 500 metres of the proposed quarry. The provisions of
Appendix XI, including the applicability of the 09.09.2013 cut-off date, must
also be taken into account.
Even today, the applicability of the cut-off date remains
one of the most frequently discussed aspects of cluster determination. A proper
understanding of this amendment is therefore essential for preparing a legally
sustainable Cluster Certificate and for avoiding unnecessary objections during
the Environmental Clearance process.
6. The Practice Followed in Kerala
While the EIA Notification lays down the legal framework
governing cluster situations, the actual appraisal of quarry proposals is
carried out by the State Environment Impact Assessment Authority (SEIAA) with
the assistance of the State Expert Appraisal Committee (SEAC).
In Kerala, the determination of whether a quarry proposal
falls within a cluster situation is ordinarily based on a Cluster
Certificate issued by the Department of Mining and Geology. Over the years,
this document has become an integral part of the appraisal process. The
proceedings of Kerala SEIAA indicate that, wherever the applicability of the
cluster provisions arises, applicants are required to produce a Cluster
Certificate issued by the District Geologist.
The significance of the Cluster Certificate has been further
reinforced by the Office Memorandum dated 28.04.2023 issued by the
Ministry of Environment, Forest and Climate Change. The document checklist
prescribed under the Office Memorandum specifically includes a Cluster
Certificate from the State Mines and Geology Department, wherever
applicable. This reflects the importance attached to the factual determination
of cluster situations by the department maintaining the records of mining
leases and quarry licences.
It is important to note that the Cluster Certificate is not,
by itself, a statutory approval or an Environmental Clearance. Rather, it is a
factual document placed before SEIAA to facilitate the appraisal of a mining
proposal under the provisions of the EIA Notification, 2006 and Appendix XI.
The proceedings of Kerala SEIAA also demonstrate that the
Authority independently examines the correctness of the information contained
in the Cluster Certificate while considering an application for Environmental
Clearance.
The importance attached to the Cluster Certificate becomes
evident from several proceedings of Kerala SEIAA.
In certain cases, the Authority has examined the particulars
furnished in the Cluster Certificate with reference to the available records
and found that neighbouring quarry leases had not been taken into consideration
while determining the cluster area. Where such discrepancies were noticed,
SEIAA called for clarification and, in appropriate cases, sought an explanation
from the concerned District Geologist before proceeding further with the
appraisal.
These proceedings indicate that the Authority does not treat
the Cluster Certificate as a mere procedural formality. Instead, it is regarded
as an important factual document that assists SEIAA in determining whether the
provisions relating to cluster situations have been correctly applied.
The scrutiny undertaken by SEIAA also underscores the
importance of accuracy and consistency in the preparation of Cluster
Certificates. Since the determination of a cluster has a direct bearing on the
environmental appraisal process, the factual particulars contained in the
certificate assume considerable significance.
8. Understanding a Cluster Certificate
The Environmental Impact Assessment Notification, 2006 does
not prescribe a separate format for a Cluster Certificate. Nevertheless, over
the years, the requirement of producing a Cluster Certificate has evolved as
part of the appraisal process followed by SEIAA for determining whether a
mining proposal falls within a cluster situation under Appendix XI.
The primary purpose of the certificate is to place before
the appraisal authority the factual particulars required for determining the
applicability of the cluster provisions. It is not intended to express an
opinion on the grant or refusal of Environmental Clearance, nor does it
determine the merits of a mining proposal. Its purpose is to present the
relevant facts relating to neighbouring quarry leases so that SEIAA can examine
the proposal in accordance with the applicable statutory provisions.
Although the exact format may vary, a Cluster Certificate ordinarily contains information such as:
• Details of the mining lease or permit application under
consideration;
• Mining leases or permits granted on or after 9.9.2013 that
exist within the prescribed distance limit;
• Date of grant of each nearby lease or permit;
• Area of each lease or permit;
• Distance between the boundaries of leases or permits;
• Total area of the cluster, if applicable;
• Any other relevant factual information as per the existing
legal provisions.
One aspect that assumes particular importance is the date
of grant of neighbouring quarrying leases/permits. Since the applicability
of the cluster provisions has undergone changes through successive amendments
to Appendix XI, the date on which a quarry lease or mining lease was granted
may have relevance while determining whether it is required to be taken into
account for the purpose of identifying a cluster. Consequently, a Cluster
Certificate is much more than a simple list of nearby quarries. It is a factual
statement prepared in the context of the statutory framework governing
Environmental Clearance.
9. Should Pending Applications be Considered?
Another issue that frequently arises in practice is whether
pending quarrying lease/permit applications, applications for renewal, or
pending Environmental Clearance proposals should be included while determining
the cluster situation.
In some instances, it is noticed that, apart from existing
quarry leases, details of pending quarrying lease/permit applications or pending Environmental
Clearance applications are also furnished while preparing Cluster Certificates.
The rationale for adopting such an approach is not always evident from the
statutory provisions governing cluster determination.
A reading of the EIA Notification, 2006 and Appendix XI
indicates that the cluster concept is linked to quarry leases or mining leases.
Whether a pending application, which has not yet culminated in the grant of a
quarry lease or mining lease, can be equated with an existing lease is a
question that requires careful examination of the applicable statutory
provisions and the facts of each case.
Similarly, an application pending before SEIAA for
Environmental Clearance is only a proposal under consideration. Until the
statutory process is completed and the necessary approvals are granted, such an
application does not, by itself, create a quarry lease or mining lease.
In the event of any subsequent clarification or direction
issued by the Ministry of Environment, Forest and Climate Change (MoEF&CC)
or the competent environmental appraisal authority regarding the treatment of
pending applications, the Cluster Certificate shall be prepared in accordance
with such clarification or direction.
10. Cluster Determination Does Not Require a Certificate
from the Village Officer
It is understood that, in some cases, applicants are asked
to produce a certificate from the Village Officer regarding the cluster
situation before a Cluster Certificate is issued by the Department of Mining
and Geology. This practice appears to have evolved in certain places during the
processing of applications for Environmental Clearance.
However, the statutory framework governing the determination
of cluster situations does not prescribe such a requirement. Neither the
Environmental Impact Assessment (EIA) Notification, 2006, including Appendix
XI, nor the Office Memoranda issued by the Ministry of Environment, Forest and
Climate Change relating to cluster situations require the production of a
certificate from the Village Officer for determining whether a mining proposal
falls within a cluster situation.
On the contrary, the Office Memorandum dated 28.04.2023
issued by the Ministry specifically includes a Cluster Certificate from the
State Mining and Geology Department as one of the documents to be submitted,
wherever applicable. Similarly, the proceedings of the Kerala State Environment
Impact Assessment Authority (SEIAA) repeatedly require applicants to produce a
Cluster Certificate issued by the Department of Mining and Geology while
processing Environmental Clearance proposals.
The Department of Mining and Geology is the statutory
authority responsible for granting quarrying permits and quarrying leases and
for maintaining the official records relating to such permits and leases. The
information required for determining the cluster situation—including the
location of neighbouring quarry leases, their extent, date of grant, and
distance from the proposed lease—is available from the records maintained by
the Department itself. The determination of whether a proposal falls within a cluster
situation is therefore a matter to be examined by the Department on the basis
of its own official records and the applicable provisions of the EIA
Notification, 2006, the amendments to Appendix XI, and the relevant Office
Memoranda.
In view of the above, the production of a separate
certificate from the Village Officer for determining the cluster situation is
not envisaged under the EIA Notification, 2006, the amendments to Appendix XI,
the Office Memoranda discussed in this article, or the appraisal practice
reflected in the proceedings of the Kerala SEIAA.
11. Conclusion
The determination of a cluster situation is not merely an
exercise of identifying quarries within a 500-metre radius. It requires an
understanding of the evolution of the cluster concept, the provisions of
Appendix XI to the EIA Notification, 2006, the significance of the 09.09.2013
cut-off date, and the documents relied upon by SEIAA during appraisal. A
Cluster Certificate prepared on the basis of the applicable legal framework
will facilitate the Environmental Clearance process and help avoid unnecessary delays
and objections.
References
- Deepak
Kumar v. State of Haryana & Others, (2012) 4 SCC 629.
📥 Download Judgment - Environmental
Impact Assessment Notification, 2006 issued under the Environment
(Protection) Act, 1986.
📥 Download Notification - Office
Memorandum dated 24.12.2013 – Consideration of Projects of Mining
of Minor Minerals with Cluster Situation in Environmental Clearance.
📥 Download Office Memorandum - Notification
S.O. 141(E) dated 15.01.2016 – Amendment to the Environmental Impact
Assessment Notification, 2006 introducing Appendix XI relating to Cluster
Situations.
📥 Download Notification - Notification
S.O. 2269(E) dated 01.07.2016 – Amendment to Appendix XI introducing
the 09.09.2013 cut-off date for determining Cluster Situations.
📥 Download Notification - Office
Memorandum dated 28.04.2023 – Document Checklist for Environmental
Clearance of Minor Mineral Mining Projects.
📥 Download Office Memorandum
ഖനന പദ്ധതികളിലെ പരിസ്ഥിതി അനുമതി: ക്ലസ്റ്റർ സാഹചര്യം നിർണയിക്കുന്നതിനുള്ള നിയമപരമായ മാനദണ്ഡങ്ങളും രീതിശാസ്ത്രവും
ഖനന പദ്ധതികൾക്ക് Environmental
Clearance (EC) നല്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ “ക്ലസ്റ്റർ” എന്ന ആശയം ഏറെ
പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ചെറുകിട ധാതു ഖനന പദ്ധതികളിൽ ഈ ആശയം കൂടുതൽ
സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു.
എന്നാൽ പ്രായോഗിക തലത്തിൽ ക്ലസ്റ്റർ
നിർണയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പലപ്പോഴും ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളും വ്യത്യസ്ത വ്യാഖ്യാനങ്ങളും
കാണപ്പെടുന്നു.
ഈ ലേഖനത്തിൽ ക്ലസ്റ്റർ സാഹചര്യം
എങ്ങനെ രൂപപ്പെട്ടു, അതിന്റെ
നിയമപരമായ വികാസം എന്താണ്, 2013-ലെ
കട്ട്-ഓഫ് തീയതിയുടെ പ്രസക്തി എന്താണ്, കേരളത്തിൽ ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് എങ്ങനെ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു,
കൂടാതെ ക്ലസ്റ്റർ നിർണയവുമായി
ബന്ധപ്പെട്ട നിലവിലുള്ള ചില പ്രായോഗിക പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവ വിശദമായി
പരിശോധിക്കുന്നു.
1. ക്ലസ്റ്റർ
ആശയം രൂപംകൊണ്ട പശ്ചാത്തലം
ആദ്യകാലത്ത് പരിസ്ഥിതി അനുമതി
നിർബന്ധമാണോ എന്ന് തീരുമാനിച്ചിരുന്നത് ഓരോ ഖനന ലീസിന്റെയും വിസ്തീർണ്ണം മാത്രം
പരിഗണിച്ചായിരുന്നു. നിശ്ചിത പരിധിയിൽ താഴെയുള്ള ക്വാറി ലീസുകൾക്ക് സാധാരണയായി
മുൻകൂർ പരിസ്ഥിതി അനുമതി ആവശ്യമായിരുന്നില്ല.
ഇതിന്റെ ഫലമായി രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ
ഭാഗങ്ങളിൽ നിരവധി ചെറുകിട ക്വാറികൾ പരസ്പരം തൊട്ടടുത്തായി പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഓരോ ലീസും പ്രത്യേകം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ പരിസ്ഥിതി അനുമതി ആവശ്യമില്ലാത്തതായിരുന്നു.
എന്നാൽ അവയെല്ലാം ചേർന്നുണ്ടാക്കുന്ന പൊടി, ശബ്ദം, സ്ഫോടനങ്ങളുടെ പ്രകമ്പനം, ഭാരവാഹനങ്ങളുടെ ഗതാഗതം, ഭൂഗർഭജലത്തെ ബാധിക്കുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതിയിലുണ്ടാകുന്ന ആകെ ആഘാതം എന്നിവ വളരെ
വലുതായിരുന്നു.
എന്നാൽ അന്നത്തെ നിയമസംവിധാനം ഓരോ
ഖനന ലീസിനെയും പ്രത്യേകം വിലയിരുത്തിയിരുന്നു. സമീപത്തുള്ള നിരവധി ക്വാറികൾ
ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സംയോജിത പരിസ്ഥിതി ആഘാതം വിലയിരുത്താൻ
നിയമത്തിൽ ഫലപ്രദമായ സംവിധാനമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഈ പ്രശ്നം പിന്നീട് കോടതികളുടെ
ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുകയും, ഒടുവിൽ Deepak Kumar v. State of Haryana എന്ന കേസിൽ സുപ്രീം കോടതിയുടെ പരിഗണനയ്ക്ക്
വരികയും ചെയ്തു. ആ വിധിയാണ് പിന്നീട് ക്ലസ്റ്റർ ആശയത്തിന്റെ നിയമപരമായ
അടിത്തറയായത്.
2. Deepak Kumar വിധി – ക്ലസ്റ്റർ ആശയത്തിന്റെ തുടക്കം
2012 ഫെബ്രുവരി
27-ന് സുപ്രീം കോടതി Deepak Kumar v. State of Haryana കേസിൽ നിർണായകമായ വിധി പ്രസ്താവിച്ചു. ചെറുകിട
ധാതുഖനന മേഖലയിലെ പരിസ്ഥിതി നിയന്ത്രണത്തിൽ ഈ വിധി ഒരു വഴിത്തിരിവായി മാറി.
ഒരു ഖനന ലീസിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം മാത്രം
നോക്കി പരിസ്ഥിതി ആഘാതം വിലയിരുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. നിരവധി
ചെറുകിട ക്വാറികൾ പരസ്പരം ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അവയുടെ സംയോജിത ആഘാതം ഒരു വലിയ ഖനന
പദ്ധതിയുടേതിന് സമാനമായിരിക്കാമെന്നും കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
ഓരോ ലീസും പ്രത്യേകം വിലയിരുത്തുന്ന
നിലവിലെ സംവിധാനം യഥാർത്ഥ പരിസ്ഥിതി ആഘാതം തിരിച്ചറിയാൻ പര്യാപ്തമല്ലെന്നും,
ഒരേ പ്രദേശത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന
നിരവധി ഖനന ലീസുകളുടെ സംയോജിത ആഘാതം വിലയിരുത്തുന്ന സംവിധാനം ആവശ്യമാണ് എന്നും
കോടതി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.
ഇത്തരം ഒരു സംവിധാനത്തിന്റെ രൂപീകരണം
സാങ്കേതികവും നയപരവുമായ വിഷയമായതിനാൽ, ശാസ്ത്രീയ മാനദണ്ഡങ്ങളും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ തത്വങ്ങളും അടിസ്ഥാനമാക്കി
ചെറുകിട ധാതുഖനനം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാൻ പരിസ്ഥിതി-വനം
മന്ത്രാലയത്തോട് സുപ്രീം കോടതി നിർദ്ദേശം നൽകി.
ഈ വിധി ക്ലസ്റ്റർ ആശയത്തിന്റെ
അടിത്തറ പാകിയെങ്കിലും, അതിന്റെ
വിശദമായ നിയമചട്ടക്കൂട് പിന്നീട് കേന്ദ്ര സർക്കാർ പുറത്തിറക്കിയ ഓഫീസ്
മെമ്മോറാണ്ടങ്ങളിലൂടെയും ഇ.ഐ.എ. വിജ്ഞാപനത്തിലെ ഭേദഗതികളിലൂടെയുമാണ് രൂപംകൊണ്ടത്.
3. സർക്കാരിന്റെ
പ്രതികരണം – ക്ലസ്റ്റർ ആശയത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക രൂപീകരണം
സുപ്രീം കോടതിയുടെ നിർദേശത്തെ
തുടർന്ന്, പരിസ്ഥിതി-വനം മന്ത്രാലയം ചെറുകിട
ധാതുഖനനം മൂലമുണ്ടാകുന്ന സംയോജിത പരിസ്ഥിതി ആഘാതങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിശദമായ പഠനം
നടത്തി. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് 2013 ഡിസംബർ 24-ന് ഒരു ഓഫീസ് മെമ്മോറാണ്ടം പുറത്തിറക്കിയത്. ഈ രേഖയിലൂടെയാണ്
ആദ്യമായി "ക്ലസ്റ്റർ സാഹചര്യം" (Cluster Situation) എന്ന ആശയം പരിസ്ഥിതി അനുമതി
നടപടിക്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്.
ഈ ഓഫീസ് മെമ്മോറാണ്ടം പ്രകാരം,
പരസ്പരം 500
മീറ്ററിനുള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഖനന ലീസുകളെ
എല്ലായ്പ്പോഴും ഒറ്റപ്പെട്ട പദ്ധതികളായി കാണാനാവില്ല. മറിച്ച്, അവയുടെ സംയോജിത പരിസ്ഥിതി ആഘാതം
വിലയിരുത്തേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിനായി ക്ലസ്റ്ററിന്റെ ആകെ വിസ്തീർണ്ണം കണക്കാക്കണമെന്നും,
ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ മുഴുവൻ
ക്ലസ്റ്ററിനുമായി പൊതുവായ Environmental Impact
Assessment (EIA), Environmental Management Plan (EMP) എന്നിവ തയ്യാറാക്കണമെന്നും നിർദേശിച്ചു.
പിന്നീട് ഈ തത്വങ്ങൾ Environmental Impact Assessment Notification, 2006-ൽ Appendix
XI ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് നിയമപരമായി
ഉൾക്കൊള്ളപ്പെട്ടു. അതിനുശേഷം, ഒരു ഖനന
പദ്ധതി ക്ലസ്റ്റർ പരിധിയിൽ വരുന്നതാണോ എന്നത് പരിസ്ഥിതി അനുമതി നടപടിക്രമത്തിലെ
നിർണായക ഘടകമായി മാറി.
ഇത് പരിസ്ഥിതി നിയന്ത്രണ രംഗത്തെ ഒരു
പ്രധാന മാറ്റമായിരുന്നു. ഒരു ഖനന ലീസിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം മാത്രം പരിശോധിക്കുന്ന
രീതിക്ക് പകരം, സമീപത്തുള്ള
ക്വാറികളുടെ സംയോജിത പരിസ്ഥിതി ആഘാതവും നിർബന്ധമായും പരിഗണിക്കേണ്ട സാഹചര്യം
നിലവിൽ വന്നു.
4. ക്ലസ്റ്റർ
ആശയം നടപ്പിലാക്കുന്നതിലെ പ്രായോഗിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ
ക്ലസ്റ്റർ ആശയം പരിസ്ഥിതി
സംരക്ഷണത്തിന് വലിയ മുന്നേറ്റമായിരുന്നുവെങ്കിലും, അത് നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾ ചില പ്രായോഗിക പ്രശ്നങ്ങൾ
ഉയർന്നുവന്നു.
രാജസ്ഥാന് ഉൾപ്പെടെ പല
സംസ്ഥാനങ്ങളിലും, ക്ലസ്റ്റർ
ആശയം നിലവിൽ വരുന്നതിന് വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പേ ആയിരക്കണക്കിന് ക്വാറി ലീസുകളും
ലൈസൻസുകളും അനുവദിച്ചിരുന്നു. പുതിയ വ്യവസ്ഥകൾ നിലവിൽ വന്നശേഷം, ഒരു പുതിയ ഖനന അപേക്ഷ
പരിഗണിക്കുമ്പോൾ അതിന് 500 മീറ്ററിനുള്ളിലുള്ള
എല്ലാ പഴയ ക്വാറികളെയും കൂടി കണക്കിലെടുക്കുകയാണെങ്കിൽ, മിക്ക പുതിയ പദ്ധതികളും സ്വാഭാവികമായി ക്ലസ്റ്റർ
വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടായി.
ഇത് വലിയ പ്രായോഗിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ
സൃഷ്ടിക്കുന്നതായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ തന്നെ പിന്നീട് അംഗീകരിച്ചു.
ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് 2016 ജൂലൈ 1-ന് പുറത്തിറക്കിയ Notification
S.O. 2269(E) മുഖേന Appendix XI ഭേദഗതി ചെയ്തത്. രാജസ്ഥാനിൽ
ക്ലസ്റ്റർ വ്യവസ്ഥകൾ നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾ നേരിടുന്ന പ്രായോഗിക
പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ചും വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച നിവേദനങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഈ
വിജ്ഞാപനത്തിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഈ ഭേദഗതിയിലൂടെ കൊണ്ടുവന്ന ഏറ്റവും
പ്രധാനപ്പെട്ട മാറ്റമാണ് 2013 സെപ്റ്റംബർ 9 എന്ന കട്ട്-ഓഫ് തീയതി (Cut-off
Date).
5. 09.09.2013 കട്ട്-ഓഫ് തീയതിയുടെ പ്രാധാന്യം
2016-ലെ
ഭേദഗതിയിലൂടെ Appendix XI-ൽ
ഉൾപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും നിർണായകമായ വ്യവസ്ഥയാണ് 2013
സെപ്റ്റംബർ 9 എന്ന കട്ട്-ഓഫ് തീയതി.
ഭേദഗതി ചെയ്ത വ്യവസ്ഥ ഇപ്രകാരമാണ്:
"ഒരു
ഏകസ്വഭാവമുള്ള ധാതുമേഖലയിൽ (Homogeneous Mineral Area), ഒരു ലീസിന്റെ അതിർത്തിയിൽ നിന്ന്
മറ്റൊരു ലീസിന്റെ അതിർത്തിയിലേക്കുള്ള ദൂരം 500 മീറ്ററിൽ താഴെയാണെങ്കിൽ ക്ലസ്റ്റർ
രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഈ വ്യവസ്ഥ 2013 സെപ്റ്റംബർ 9-നോ അതിനുശേഷമോ അനുവദിച്ച ഖനന ലീസുകൾക്കും ക്വാറി
ലൈസൻസുകൾക്കും മാത്രമേ ബാധകമാകൂ."
മേൽപ്പറഞ്ഞ വ്യവസ്ഥ പ്രകാരം, ക്ലസ്റ്റർ നിർണയിക്കുന്നതിനുള്ള 500 മീറ്റർ മാനദണ്ഡം 2013 സെപ്റ്റംബർ 9-നോ അതിനുശേഷമോ അനുവദിച്ച ഖനന ലീസുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ക്വാറി പെർമിറ്റുകൾക്കു മാത്രമാണ് ബാധകമാകുന്നത്.
അതോടൊപ്പം, 500 മീറ്റർ ദൂരം കണക്കാക്കേണ്ടത് ഒരു ലീസിന്റെയോ പെർമിറ്റിന്റെയോ അതിർത്തിയിൽ (Periphery) നിന്ന് സമീപ ലീസിന്റെയോ പെർമിറ്റിന്റെയോ അതിർത്തിവരെയാണ് (Periphery to Periphery) എന്നതും ഈ വ്യവസ്ഥ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതായത്, ക്വാറിയുടെ മധ്യഭാഗം, ഖനനം നടക്കുന്ന സ്ഥലം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ആന്തരിക ഭാഗം എന്നിവ അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല ദൂരം നിർണയിക്കേണ്ടത്.
അതിനാൽ, സമീപ ലീസിന്റെയോ പെർമിറ്റിന്റെയോ അതിർത്തിയുടെ ഏതെങ്കിലും ഒരു ഭാഗം (ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു അതിർത്തിക്കല്ല്) പരിഗണനയിലുള്ള ലീസിന്റെയോ പെർമിറ്റിന്റെയോ അതിർത്തിയിൽ നിന്ന് 500 മീറ്ററിൽ താഴെയുള്ള ദൂരത്തിലാണെങ്കിൽ, ആ ലീസ് അല്ലെങ്കിൽ പെർമിറ്റ് ക്ലസ്റ്റർ നിർണയത്തിനായി പരിഗണിക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ, ഇതിനോടൊപ്പം 2013 സെപ്റ്റംബർ 9-നോ അതിനുശേഷമോ അനുവദിച്ചതായിരിക്കണം എന്ന വ്യവസ്ഥയും പാലിക്കപ്പെടണം.
ഈ കട്ട്-ഓഫ് തീയതി
ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ, ക്ലസ്റ്റർ
വ്യവസ്ഥകൾ പഴയ എല്ലാ ഖനനാനുമതികൾക്കും പൂർവപ്രാബല്യത്തോടെ ബാധകമാക്കാതെ, ഭാവിയിൽ അനുവദിക്കുന്ന ലീസുകൾക്ക് (മാത്രം
ബാധകമാക്കാനാണ് കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഉദ്ദേശിച്ചതെന്ന് വ്യക്തമാണ്.
"ഹോമോജീനിയസ് മിനറൽ ഏരിയ" എന്ന പ്രയോഗത്തിന് EIA വിജ്ഞാപനം, 2006 (ഭേദഗതികൾ ഉൾപ്പെടെ)-ലോ മന്ത്രാലയം പുറത്തിറക്കിയ ഏതെങ്കിലും ഓഫീസ് മെമ്മോറാണ്ടത്തിലോ നിർവചനം നൽകിയിട്ടില്ല എന്നത് പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധേയമാണ്. അതിനാൽ, പ്രായോഗികമായി ഈ പ്രയോഗം പൊതുവേ ഒരേ ധാതുവിന്റെ ഖനനം നടക്കുന്ന സമീപ ഖനന ലീസുകളോ ക്വാറി പെർമിറ്റുകളോ ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, ഇതിന് നിയമപരമായ നിർവചനമോ നിർണയിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യക്തമായ മാനദണ്ഡങ്ങളോ നിലവിൽ ഇല്ല.
ഇന്നും ക്ലസ്റ്റർ നിർണയവുമായി
ബന്ധപ്പെട്ട് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്ന വിഷയങ്ങളിലൊന്നാണ് ഈ കട്ട്-ഓഫ്
തീയതിയുടെ ശരിയായ വ്യാഖ്യാനം. അതിനാൽ നിയമപരമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു ക്ലസ്റ്റർ
സർട്ടിഫിക്കറ്റ് തയ്യാറാക്കുന്നതിനും, പരിസ്ഥിതി അനുമതി നടപടികളിലെ അനാവശ്യ എതിർപ്പുകൾ ഒഴിവാക്കുന്നതിനും ഈ
വ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ ധാരണ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.
6. കേരളത്തിൽ
പിന്തുടരുന്ന രീതി
ഇ.ഐ.എ. വിജ്ഞാപനം ക്ലസ്റ്റർ
നിർണയത്തിനുള്ള നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂട് ഒരുക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഖനന പദ്ധതികളുടെ പരിസ്ഥിതി അനുമതി
അപേക്ഷകൾ പരിശോധിക്കുന്നത് സംസ്ഥാന പരിസ്ഥിതി ആഘാത വിലയിരുത്തൽ അതോറിറ്റിയായ SEIAA (State Environment Impact Assessment Authority) ആണ്. ഈ പരിശോധനയിൽ State Expert Appraisal Committee (SEAC) സാങ്കേതിക സഹായം നൽകുന്നു.
കേരളത്തിൽ ഒരു ഖനന പദ്ധതി ക്ലസ്റ്റർ
പരിധിയിൽപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്ന് സാധാരണയായി നിർണയിക്കുന്നത് ഖനന-ഭൂവിജ്ഞാന വകുപ്പ് (Department
of Mining and Geology) നൽകുന്ന ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്.
കാലക്രമേണ ഈ സർട്ടിഫിക്കറ്റ്
പരിസ്ഥിതി അനുമതി നടപടിക്രമത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്.കേരള SEIAAയുടെ വിവിധ നടപടിവിവരങ്ങൾ
പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ക്ലസ്റ്റർ
വ്യവസ്ഥ ബാധകമാകുന്ന എല്ലാ കേസുകളിലും ബന്ധപ്പെട്ട ജില്ലാ ജിയോളജിസ്റ്റ് നൽകുന്ന ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ്
ഹാജരാക്കാൻ അപേക്ഷകരോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നതായി കാണാം.
2023 ഏപ്രിൽ 28-ന് കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന മന്ത്രാലയം (MoEF&CC)
പുറത്തിറക്കിയ ഓഫീസ് മെമ്മോറാണ്ടവും
ഈ നിലപാടിനെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. ചെറുകിട ധാതുഖനന പദ്ധതികൾക്കായുള്ള
രേഖാപട്ടികയിൽ (Document Checklist), ബാധകമായിടത്ത് സംസ്ഥാന ഖനന-ഭൂവിജ്ഞാന വകുപ്പിൽ നിന്നുള്ള ക്ലസ്റ്റർ
സർട്ടിഫിക്കറ്റ് നിർബന്ധമായ രേഖയായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഇതിലൂടെ ഖനന ലീസുകളുടെയും ക്വാറി
ലൈസൻസുകളുടെയും ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന വകുപ്പാണ് ക്ലസ്റ്റർ സാഹചര്യം
സംബന്ധിച്ച വസ്തുതകൾ സ്ഥിരീകരിക്കേണ്ടതെന്ന നയം സർക്കാർ
സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു.
എന്നാൽ ഒരു കാര്യം പ്രത്യേകം
മനസ്സിലാക്കണം. ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഒരു നിയമാനുസൃത അനുമതിയോ (Statutory
Approval) പരിസ്ഥിതി അനുമതിയോ (Environmental
Clearance) അല്ല. അത് SEIAAയ്ക്ക് അപേക്ഷ പരിശോധിക്കുന്നതിനായി
സമർപ്പിക്കുന്ന ഒരു വസ്തുതാപരമായ രേഖ മാത്രമാണ്.
7. ക്ലസ്റ്റർ
സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ SEIAA എങ്ങനെ
പരിശോധിക്കുന്നു?
കേരള SEIAAയുടെ വിവിധ നടപടിവിവരങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ,
ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റിന് നൽകുന്ന
പ്രാധാന്യം വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും.
ചില കേസുകളിൽ ക്ലസ്റ്റർ
സർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമായ ഔദ്യോഗിക രേഖകളുമായി താരതമ്യം
ചെയ്തപ്പോൾ, സമീപത്തുള്ള ചില ഖനന ലീസുകൾ
പരിഗണിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് SEIAA കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ, അതോറിറ്റി
വിശദീകരണം ആവശ്യപ്പെടുകയും, ആവശ്യമായാൽ
ബന്ധപ്പെട്ട ജില്ലാ ജിയോളജിസ്റ്റിനോട് വിശദമായ റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കാൻ
നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഇതിൽ നിന്ന് ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്. SEIAA ക്ലസ്റ്റർ
സർട്ടിഫിക്കറ്റിനെ ഒരു ഔപചാരിക രേഖയായി മാത്രം കാണുന്നില്ല. മറിച്ച്, ക്ലസ്റ്റർ വ്യവസ്ഥകൾ ശരിയായി പ്രയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ
എന്ന് പരിശോധിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട വസ്തുതാപരമായ രേഖയായാണ് അതിനെ
പരിഗണിക്കുന്നത്.
അതുകൊണ്ട് തന്നെ ക്ലസ്റ്റർ
സർട്ടിഫിക്കറ്റ് തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്ന വിവരങ്ങൾ കൃത്യവും
പരസ്പരവിരുദ്ധതകളില്ലാത്തതുമായിരിക്കണം. ക്ലസ്റ്റർ നിർണയം പരിസ്ഥിതി അനുമതി
നടപടികളെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നതിനാൽ, സർട്ടിഫിക്കറ്റിലെ ഓരോ വിവരത്തിനും വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
8. ക്ലസ്റ്റർ
സർട്ടിഫിക്കറ്റ് എന്നത് എന്താണ്?
Environmental Impact Assessment Notification, 2006-ൽ ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റിനായി
പ്രത്യേക മാതൃക നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല.
എങ്കിലും, Appendix XI പ്രകാരമുള്ള ക്ലസ്റ്റർ വ്യവസ്ഥകൾ
ബാധകമാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നതിനായി SEIAA പിന്തുടരുന്ന നടപടിക്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായി, ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കാലക്രമേണ
ഒരു പ്രധാന രേഖയായി രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
ഈ സർട്ടിഫിക്കറ്റിന്റെ പ്രധാന
ലക്ഷ്യം, ക്ലസ്റ്റർ വ്യവസ്ഥകൾ ബാധകമാണോ എന്ന്
തീരുമാനിക്കാൻ ആവശ്യമായ വസ്തുതാപരമായ വിവരങ്ങൾ വിലയിരുത്തൽ അതോറിറ്റിയുടെ മുമ്പാകെ
അവതരിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്.
അതുകൊണ്ട്, ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഒരു ഖനന പദ്ധതിക്ക്
പരിസ്ഥിതി അനുമതി നൽകണമോ വേണ്ടയോ എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുന്ന
രേഖയല്ല. ഖനന പദ്ധതിയുടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നതും ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യമല്ല.
സമീപത്തുള്ള ഖനന ലീസുകളെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രസക്തമായ വിവരങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ച്, നിയമപ്രകാരം SEIAAയ്ക്ക് പരിശോധന നടത്താൻ സഹായിക്കുക
എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.
ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റിന്റെ രൂപം
സ്ഥലത്തിനനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെട്ടേക്കാമെങ്കിലും, സാധാരണയായി അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന വിവരങ്ങൾ ഇവയാണ്:
• പരിഗണനയിലുള്ള ഖനന ലീസ് അല്ലെങ്കിൽ പെർമിറ്റ് അപേക്ഷയുടെ വിശദാംശങ്ങൾ;
• 9.9.2013-ന് അല്ലെങ്കിൽ അതിനു ശേഷം അനുവദിച്ച
ഖനന ലീസുകൾ അല്ലെങ്കിൽ പെർമിറ്റുകൾ, നിശ്ചിത ദൂരപരിധിക്കുള്ളിൽ നിലവിലുള്ളവ;
• ഓരോ സമീപ ലീസ് അല്ലെങ്കിൽ പെർമിറ്റ് അനുവദിച്ച തീയതി;
• ഓരോ ലീസ് അല്ലെങ്കിൽ
പെർമിറ്റ്-ന്റെയും വിസ്തീർണ്ണം;
• ലീസുകൾ അല്ലെങ്കിൽ പെർമിറ്റുകളുടെ
അതിർത്തികൾ തമ്മിലുള്ള ദൂരം;
• ബാധകമാണെങ്കിൽ ക്ലസ്റ്ററിന്റെ ആകെ
വിസ്തീർണ്ണം;
• നിലവിലുള്ള നിയമ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം
പ്രസക്തമായ മറ്റ് വസ്തുതാപരമായ വിവരങ്ങൾ.
ഇവയിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുള്ളത് സമീപ ഖനന ലീസുകൾ / പെർമിറ്റുകൾ അനുവദിച്ച തീയതിയാണ്. കാരണം, Appendix XI-ൽ കാലാകാലങ്ങളായി വന്ന ഭേദഗതികൾ മൂലം, ഒരു ഖനന ലീസ് ക്ലസ്റ്റർ നിർണയത്തിൽ
ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ടോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ അനുവദന തീയതി നിർണായക
ഘടകമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്.
അതിനാൽ, ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് എന്നത് സമീപത്തുള്ള
ക്വാറികളുടെ ഒരു പട്ടിക മാത്രമല്ല. പരിസ്ഥിതി അനുമതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട
നിയമവ്യവസ്ഥകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ തയ്യാറാക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന വസ്തുതാപരമായ രേഖയാണ്
അത്.
9. തീർപ്പാകാത്ത
അപേക്ഷകൾ ക്ലസ്റ്റർ നിർണയത്തിൽ പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ടോ?
പ്രായോഗികമായി പലപ്പോഴും ഉയരുന്ന ഒരു
പ്രധാന ചോദ്യമാണ്, തീർപ്പാകാതെ
കിടക്കുന്ന ക്വാറി ലീസ്/പെർമിറ്റ് അപേക്ഷകൾ, പുതുക്കൽ (Renewal) അപേക്ഷകൾ, അല്ലെങ്കിൽ SEIAAയുടെ പരിഗണനയിലുള്ള പരിസ്ഥിതി അനുമതി
അപേക്ഷകൾ ക്ലസ്റ്റർ
നിർണയത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ടോ എന്നത്.
ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിലവിലുള്ള ഖനന
ലീസുകൾക്ക് പുറമെ, ഇതുവരെ
അനുവദിക്കാത്ത ലീസ് അപേക്ഷകളുടെയും, പരിസ്ഥിതി അനുമതിക്കായി സമർപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതും എന്നാൽ ഇതുവരെ
തീർപ്പായിട്ടില്ലാത്ത അപേക്ഷകളുടെയും വിവരങ്ങൾ ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ
ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തരമൊരു സമീപനത്തിന് നിലവിലുള്ള
നിയമവ്യവസ്ഥകളിൽ വ്യക്തമായ അടിസ്ഥാനമുണ്ടോ എന്നത് സംശയാസ്പദമാണ്.
Environmental Impact Assessment Notification, 2006-ഉം അതിലെ Appendix
XI-ഉം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ക്ലസ്റ്റർ ആശയം നിലവിലുള്ള ഖനന ലീസുകളുമായും (Mining
Leases) ക്വാറി ലീസുകളുമായുമാണ് (Quarry
Leases) ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്ന് കാണാം.
ഇതുവരെ അനുവദിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു
അപേക്ഷയെ, നിലവിലുള്ള ഒരു ഖനന ലീസിന് തുല്യമായി
പരിഗണിക്കാനാകുമോ എന്നത്, ബന്ധപ്പെട്ട
നിയമവ്യവസ്ഥകളും ഓരോ കേസിലെയും പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളും പരിശോധിച്ചശേഷം മാത്രമേ
തീരുമാനിക്കാൻ കഴിയൂ.
അതുപോലെ, SEIAAയുടെ മുമ്പാകെ പരിഗണനയിലുള്ള ഒരു പരിസ്ഥിതി
അനുമതി അപേക്ഷ എന്നത് ഒരു നിർദ്ദേശം (Proposal) മാത്രമാണ്. നിയമപ്രകാരം ആവശ്യമായ എല്ലാ
നടപടിക്രമങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി അനുമതി ലഭിക്കുന്നതുവരെ, അത്തരം ഒരു അപേക്ഷ സ്വയം ഒരു ഖനന ലീസ് / പെര്മിറ്റ് ആകുന്നില്ല.
ഭാവിയിൽ പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന മന്ത്രാലയമോ (MoEF&CC)
അല്ലെങ്കിൽ ബന്ധപ്പെട്ട പരിസ്ഥിതി
വിലയിരുത്തൽ അതോറിറ്റിയോ ഇത്തരത്തിലുള്ള തീർപ്പാകാത്ത അപേക്ഷകൾ എങ്ങനെ പരിഗണിക്കണം
എന്നതിനെക്കുറിച്ച് പ്രത്യേക നിർദ്ദേശങ്ങളോ വിശദീകരണങ്ങളോ നൽകുന്ന
സാഹചര്യമുണ്ടെങ്കിൽ, ക്ലസ്റ്റർ
സർട്ടിഫിക്കറ്റ് അവ അനുസരിച്ചായിരിക്കണം തയ്യാറാക്കേണ്ടത്.
10. ക്ലസ്റ്റർ
നിർണയത്തിന് വില്ലേജ് ഓഫീസറുടെ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ആവശ്യമാണോ?
ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ, ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ്
നൽകുന്നതിന് മുമ്പ് വില്ലേജ് ഓഫീസറിൽ നിന്ന് ക്ലസ്റ്റർ സംബന്ധിച്ച
പ്രത്യേക സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഹാജരാക്കാൻ അപേക്ഷകരോട് ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരു രീതി നിലവിലുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
പരിസ്ഥിതി അനുമതി നടപടിക്രമത്തിനിടെ ചിലയിടങ്ങളിൽ രൂപംകൊണ്ട ഒരു പ്രായോഗിക
രീതിയായിരിക്കാം ഇത്.
എന്നാൽ നിലവിലുള്ള നിയമവ്യവസ്ഥകൾ
പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഇത്തരമൊരു
നിബന്ധന എവിടെയും കാണുന്നില്ല.
Environmental Impact Assessment Notification, 2006, അതിലെ Appendix
XI, അല്ലെങ്കിൽ ക്ലസ്റ്റർ വിഷയവുമായി
ബന്ധപ്പെട്ട് കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയം പുറത്തിറക്കിയ ഏതെങ്കിലും Office Memorandum എന്നിവയിലൊന്നും
ക്ലസ്റ്റർ നിർണയത്തിനായി വില്ലേജ് ഓഫീസറുടെ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഹാജരാക്കണമെന്ന്
നിർദേശിക്കുന്നില്ല.
മറിച്ച്, 2023 ഏപ്രിൽ 28-ലെ Office Memorandum വ്യക്തമായി ആവശ്യപ്പെടുന്നത് സംസ്ഥാന ഖനന-ഭൂവിജ്ഞാന വകുപ്പ്
നൽകുന്ന ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റാണ്. അതുപോലെ കേരള SEIAAയുടെ
വിവിധ നടപടിവിവരങ്ങളും പരിസ്ഥിതി അനുമതി അപേക്ഷകൾ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ഖനന-ഭൂവിജ്ഞാന
വകുപ്പ് നൽകുന്ന ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റാണ് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.
ഖനന പെർമിറ്റുകളും ലീസുകളും
അനുവദിക്കുന്നതും അവയുടെ ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ സൂക്ഷിക്കുന്നതും ഖനന-ഭൂവിജ്ഞാന
വകുപ്പാണ്. ക്ലസ്റ്റർ നിർണയത്തിന് ആവശ്യമായ എല്ലാ വിവരങ്ങളും—സമീപ ഖനന ലീസുകളുടെ
സ്ഥാനം, വിസ്തീർണ്ണം, അനുവദിച്ച തീയതി, നിർദ്ദിഷ്ട ലീസിൽ നിന്നുള്ള ദൂരം തുടങ്ങിയവ—ഈ
വകുപ്പിന്റെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ തന്നെ ലഭ്യമാണ്.
അതിനാൽ, ഒരു ഖനന പദ്ധതി ക്ലസ്റ്റർ പരിധിയിൽപ്പെടുന്നുണ്ടോ
എന്ന് നിർണയിക്കുന്നത്, ഖനന-ഭൂവിജ്ഞാന
വകുപ്പ് സ്വന്തം ഔദ്യോഗിക രേഖകളും നിലവിലുള്ള നിയമവ്യവസ്ഥകളും അടിസ്ഥാനമാക്കി
നിർവഹിക്കേണ്ട ഒരു നിയമപരമായ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, ക്ലസ്റ്റർ നിർണയത്തിനായി വില്ലേജ് ഓഫീസറിൽ നിന്ന് പ്രത്യേക
സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഹാജരാക്കണമെന്ന ആവശ്യം ഇ.ഐ.എ. വിജ്ഞാപനത്തിലോ Appendix XI-ലോ, ഈ ലേഖനത്തിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള Office
Memoranda-കളിലോ, കേരള SEIAA പിന്തുടരുന്ന നടപടിക്രമങ്ങളിലോ കാണുന്നില്ല.
11. സമാപനം
ക്ലസ്റ്റർ നിർണയം എന്നത് 500 മീറ്ററിനുള്ളിൽ
ക്വാറികളുണ്ടോ എന്ന് മാത്രം പരിശോധിക്കുന്ന ഒരു ലളിതമായ നടപടിയല്ല.
അതിന് ക്ലസ്റ്റർ ആശയത്തിന്റെ
നിയമപരമായ വികാസം, EIA Notification, 2006-ലെ Appendix XI-ന്റെ വ്യവസ്ഥകൾ, 09.09.2013
കട്ട്-ഓഫ് തീയതിയുടെ പ്രാധാന്യം, കൂടാതെ പരിസ്ഥിതി അനുമതി അപേക്ഷകൾ
പരിഗണിക്കുമ്പോൾ SEIAA ആശ്രയിക്കുന്ന
രേഖകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ ധാരണ ആവശ്യമാണ്.
നിലവിലുള്ള നിയമവ്യവസ്ഥകൾ കൃത്യമായി
പാലിച്ച് തയ്യാറാക്കുന്ന ഒരു ക്ലസ്റ്റർ സർട്ടിഫിക്കറ്റ്, പരിസ്ഥിതി അനുമതി നടപടികൾ
സുഗമമാക്കുന്നതിനും അനാവശ്യമായ എതിർപ്പുകളും കാലതാമസവും ഒഴിവാക്കുന്നതിനും
സഹായകമാകും.
അതോടൊപ്പം, ക്ലസ്റ്റർ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ
നിയമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉദ്ദേശ്യവും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്. നിരവധി ചെറിയ ഖനന പദ്ധതികൾ
ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സംയോജിത പരിസ്ഥിതി ആഘാതം വിലയിരുത്തുക എന്നതാണ് ഈ ആശയത്തിന്റെ
അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം. അതിനാൽ ക്ലസ്റ്റർ നിർണയം ഒരു യാന്ത്രിക നടപടിയായി കാണാതെ,
നിയമവും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും
ഒരുപോലെ പരിഗണിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു വസ്തുനിഷ്ഠമായ വിലയിരുത്തലായിരിക്കണം.
References
- Deepak Kumar v. State of Haryana & Others, (2012) 4 SCC 629.
📥 Download Judgment - Environmental Impact Assessment Notification, 2006 issued under the Environment (Protection) Act, 1986.
📥 Download Notification - Office Memorandum dated 24.12.2013 – Consideration of Projects of Mining of Minor Minerals with Cluster Situation in Environmental Clearance.
📥 Download Office Memorandum - Notification S.O. 141(E) dated 15.01.2016 – Amendment to the Environmental Impact Assessment Notification, 2006 introducing Appendix XI relating to Cluster Situations.
📥 Download Notification - Notification S.O. 2269(E) dated 01.07.2016 – Amendment to Appendix XI introducing the 09.09.2013 cut-off date for determining Cluster Situations.
📥 Download Notification - Office Memorandum dated 28.04.2023 – Document Checklist for Environmental Clearance of Minor Mineral Mining Projects.
📥 Download Office Memorandum
Disclaimer
The information provided on this website is for general informational purposes only and is provided on an “as is” and “as available” basis, without any warranties, express or implied. The author does not make any representations regarding the accuracy, completeness, or current validity of the content and disclaims all liability for any loss, damage, penalty, or consequence arising out of the use of, or reliance upon, the information contained herein.
.png)
.png)
.png)
.png)
0 Comments